- Odległość
- Zamek Grodno około 17 km (Zagórze Śląskie), Wielka Sowa około 25 km
- Dojazd od nas
- samochodem przez Jedlinę-Zdrój, pół godziny do Zagórza; spod parkingu jeszcze 10–15 minut pieszo pod górę
- Czas
- zamek (trasa około 1 h 10 min) i jezioro pół dnia; z Wielką Sową cały dzień
- Dobre na
- pogodny dzień i buty na wędrówkę; na Sowę dzieci od szkolnego wieku, przy deszczu zamek i Akwarium
- Z psem
- na zamku tylko dolny dziedziniec; na Wielkiej Sowie pies na smyczy i w kagańcu, na wieżę zwierzęta nie wchodzą
Rozbójnicy, Logauowie i piorun: siedem wieków na Choinie
Grodno stoi na szczycie Choiny (450 m), nad przełomem Bystrzycy. Nazwa góry to dawne słowo na drzewo iglaste, a do iglastego lasu nawiązuje też stara niemiecka nazwa zamku, Kynsburg. Budowę przypisuje się Bolkowi I Surowemu, pierwszy zachowany dokument pochodzi z 1315 roku, a w XV wieku zamek stał się gniazdem rycerzy-rozbójników — w latach 1443–1450 siedział tu Jerzy Mühlheim zwany Puschke. W XVI wieku zamek należał przez pewien czas do Hochbergów z Książa, a Maciej von Logau i jego syn Jerzy przebudowali go na renesansową rezydencję: dolny dziedziniec z pięcioma bastejami, brama ze sgraffitem, piekarnia i łaźnia. Rachunki ich przerosły — pod koniec XVI wieku zadłużona wdowa po Jerzym musiała z dziećmi na zawsze opuścić zamek. W wojnie trzydziestoletniej Szwedzi zdobyli Grodno i częściowo zniszczyli, w 1689 roku od uderzenia pioruna spłonęła wieża, a od 1774 roku mieszkała tu już tylko służba.
Ruina na licytacji: kto uratował Grodno
W 1789 roku zawaliła się część murów, a w 1823 roku okoliczni chłopi kupili ruinę na licytacji, żeby ją rozebrać. Powstrzymał ich wrocławski profesor Johann Gustav Büsching: po jego protestach sąd przyznał mu zamek w dożywotnie użytkowanie, a od 1824 roku mury zabezpieczano — nie zawsze zgodnie z historią. Baron Maximilian von Zedlitz urządził tu w latach 1860–1907 restaurację i muzeum, a Kynau, dzisiejsze Zagórze Śląskie, stało się letniskiem, jeszcze modniejszym po zbudowaniu kolei i zapory. Paul Keller umieścił zamek pod nazwą Waldhof w powieści „Waldwinter”, a w 1936 roku kręcono tu część jej ekranizacji. Zedlitzowie byli właścicielami do 1945 roku, w 1965 roku wałbrzyski oddział PTTK otworzył w zamku muzeum, a archeolodzy kopią tu do dziś — jednym z najciekawszych znalezisk ostatnich lat jest bulla antypapieża Benedykta XIII.
Legendy i opowieści
Legenda zamku Grodno: szkielet w lochu księżniczki Małgorzaty
Legenda głosi, że Małgorzata, córka kasztelana, kochała ubogiego giermka, a ojciec wybrał jej bogatego i starszego kandydata. W jednej wersji zepchnęła w przepaść niechcianego zalotnika, w innej — z murów, podczas porannego spaceru — narzuconego jej starego męża. Ojciec miał to widzieć z okna i kazał zamurować córkę w lochu, gdzie umarła z głodu. Opowiada się też, że w XX wieku znaleziono w tym miejscu kobiecy szkielet. Dokumentów na to brak, a wersje się nie zgadzają, ale loch księżniczki Małgorzaty jest dziś stałym punktem trasy, z przykutym do ściany szkieletem. Dyrektor zamku mówił kiedyś prasie, że duchów tu nie ma — przewodnicy i tak opowiadają tę historię każdej grupie.
Zwiedzanie zamku Grodno: w tygodniu z przewodnikiem, w weekend na własną rękę
Pod sam zamek samochodem nie wjedziesz, bo Choina jest rezerwatem przyrody. Auto zostaw na jednym z bezpłatnych parkingów pod górą (ten przy Akwarium jest płatny) i licz 10–15 minut marszu nieutwardzoną ścieżką pod górę; po deszczu bywa błotniście, a z wózkiem będzie ciężko. Od poniedziałku do piątku zamek zwiedza się z przewodnikiem, który jest w cenie biletu. W soboty, niedziele i święta chodzisz sam, a za dopłatą możesz wziąć audioprzewodnik po polsku, angielsku, niemiecku albo czesku — przyda się, jeśli zwiedzasz z kimś, kto nie mówi po polsku. Trasa trwa około godziny i dziesięciu minut; zobaczysz na niej m.in. salę tortur, loch Małgorzaty, sale rycerską i myśliwską, a do tego salę multimedialną z małym kinem. Z psem wejdziesz tylko na dolny dziedziniec, który jest dostępny bez biletu; tam też jest Karczma Rycerska. Jeśli jedziesz również do Sztolni Walimskich w Rzeczce, kup tańszy bilet łączony.
Jezioro Bystrzyckie: wieś na dnie i kładka nad wodą
W dole pod zamkiem leży Jezioro Bystrzyckie. Ponad stuletnia zapora z kamiennym murem wysokim na 44 metry spiętrza tu Bystrzycę w jezioro długie na ponad trzy kilometry i głębokie do 30 metrów. Pod wodą zniknęła wtedy wieś Śląska Dolina; kiedy w 2016 roku spuszczono wodę do remontu zapory, jej resztki znów wyszły na wierzch. Spacer najlepiej zacząć przy Akwarium, czyli centrum turystycznym przy ul. Wodnej w Zagórzu: w środku stoi duże akwarium słodkowodne — dobre miejsce na deszczową godzinę z dziećmi — a stąd prowadzą ścieżki na kładkę, na zamek, na zaporę i na punkty widokowe. Dzisiejszą kładkę dla pieszych, długą na 126,5 metra, otwarto 13 sierpnia 2019 roku; zastąpiła wiszący most z 1968 roku, rozebrany w 2018 roku. W sezonie letnim przy ul. Wodnej bywa czynne Kąpielisko Słoneczne — czy działa, sprawdź przed wyjazdem.
Wielka Sowa i dawna wieża Bismarcka
Najwyższy szczyt Gór Sowich ma 1015 metrów i należy do Korony Gór Polski. Betonową wieżę na wierzchołku otwarto 24 maja 1906 roku jako wieżę Bismarcka: w środku stało popiersie kanclerza, w oknach były trzy witraże ze scenami z jego życia, a na szczycie świecił acetylenowy reflektor. W pierwszym roku weszło na nią około 21 tysięcy osób. Z tarasu na szczycie 25-metrowej wieży widać od Śnieżki po Śnieżnik i Ślężę. W sezonie wieża jest czynna codziennie (w dni powszednie krócej), poza sezonem tylko w weekendy, a przy złej pogodzie bywa zamknięta; dzieci do 16 lat wchodzą z dorosłym, zwierzęta wcale. Z wózkiem wybierz trasę z Przełęczy Walimskiej: 6,4 km w jedną stronę, w większości szeroką szutrową drogą (trudniejszy jest dopiero ostatni kilometr), z bezpłatnym parkingiem na starcie. Krótsze wejścia, czasy i parkingi opisujemy przy Wielkiej Sowie.
